Het totale faillissement van het onderwijs: Scholen huren massaal commerciële surveillanten in voor eindexamens

In dit artikel:

Een rondgang van NU.nl laat zien dat bij de huidige centrale eindexamens veel Nederlandse middelbare scholen zijn overgegaan op ingehuurde surveillanten in plaats van eigen personeel. Van de 173 scholen die werden bevraagd gebruikt inmiddels bijna twee derde externen om examenzalen te bewaken. Dit speelt nu tijdens de eindexamenperiode en wordt in het hele land gezien, met concrete voorbeelden uit Eindhoven, Amstelveen, ’s‑Gravenzande en de regio Maas en Peel.

Scholen noemen als directe aanleiding de invoering van zogenoemde 'werkdrukgelden' in 2022. In plaats van structurele maatregelen — zoals kleinere klassen, meer vaste docenten of betere arbeidsvoorwaarden — zijn veel van die potjes incidenteel besteed. Scholen besteedden een deel van dat geld aan commerciële bureaus en vrije krachten, wat volgens NU.nl heeft geleid tot een nieuwe markt voor surveillanten. Ondernemers als Ludo Jacobs van Talentvoordocent spelen daarop in; Jacobs zegt aan bijna tweehonderd scholen te leveren. Tarieven variëren: commerciële krachten krijgen zo’n 15–20 euro per uur, terwijl sommige vrijwilligers of verenigingsleden voor veel lagere vergoedingen worden ingezet (een voorbeeld uit het artikel noemt 5,75 euro per uur).

Directeuren en schoolleiders geven uiteenlopende motieven en ervaringen. Marc van Dongen (Augustinianum, Eindhoven) zegt dat zijn school inmiddels “een pool van acht externen, plus twee toezichthouders” heeft om ook toetsen en ziekteopvanging te dekken; externen doen vooral het “eenvoudigere werk” zoals blaadjes uitdelen en toiletbegeleiding. Andere scholen zijn juist teruggekomen op inhuur omdat discipline en veiligheid achteruitgingen. Adjunct‑directeur Ric Leijh (ISW Gasthuislaan) stelt dat toen eigen docenten terugkeerden, duidelijk werd hoeveel ruimte leerlingen hadden gekregen om ongewenst gedrag te vertonen: “Het spieken was soms zó weinig verhuld dat leerlingen hun telefoons nauwelijks meer verborgen hielden.” Rector Bert Kozijn (Hermann Wesselink College) weigert externen te gebruiken en benadrukt het belang van vaste collega’s: “De menselijke factor.”

Een andere factor die de personeelsdruk vergroot, is het beleid rond ‘passend examineren’, waarbij leerlingen soms in veel aparte, prikkelarme ruimten moeten worden opgesplitst — dat vraagt extra toezicht. De VO‑raad verdedigt inhuur deels met het argument dat zonder externe krachten “behoorlijk wat lessen moeten laten vervallen.”

De reportage combineert feiten (de NU.nl‑peiling, betalingen en concrete schoolpraktijken) met een scherpe politieke kritiek: de auteurs leggen de verantwoordelijkheid deels bij landelijke beleidskeuzes en bij bezuinigingen die zouden leiden tot marktwerking in de onderwijspraktijk. Voor iemand die niet bekend is met de situatie: het centrale eindexamen is een hoogstbelangrijk moment waarop juiste toezicht en vertrouwde begeleiding cruciaal worden geacht; het massaal inzetten van buitenstaanders roept daarom vragen op over kwaliteit, veiligheid en gelijke behandeling van kandidaten.

Mogelijke oplossingsrichtingen die uit de problematiek voortkomen, zijn structurele investering in vaste personeelscapaciteit, heroverweging van tijdelijke subsidieregelingen en een betere organisatie van het examenproces zodat minder afhankelijkheid van ingehuurde krachten ontstaat.