Als het niet zo treurig was, zou je bijna lachen om de propaganda op Russische basisscholen

In dit artikel:

De documentaire Mr. Nobody tegen Poetin, geregisseerd door David Borenstein en recent bekroond met de Oscar voor beste lange documentaire, krijgt een tweede kans nu de VPRO hem als tweeluik uitzendt (deel twee volgt volgende week en is al op NPO Start te zien). De film, die in Nederland al kort in 2025 in de bioscoop draaide maar weinig publiek trok, zoomt in op de dagelijkse werking van propaganda en autoritair verval aan de hand van een school in Karabash, een stadje aan de voet van het Oeralgebergte.

Hoofdpersoon Pasha Talankin — aanvankelijk filmer van schooltoneel — besluit zijn camera aan te houden wanneer het curriculum ingrijpend verandert nadat Poetin Oekraïne binnenviel. De documentaire laat zien hoe lessen en rituelen worden omgevormd: vlaggroeten, verplichte uitleg over de zogeheten ‘speciale militaire operatie’ en klungelige propaganda die zelfs achtjarigen wordt voorgeschoteld. Soms is het bijna absurd, zoals een partijlid dat jonge kinderen vertelt dat Franse burgers terug aan het paard en wagen zijn door een olieboycot. Tegelijkertijd onthult de film hoe de staat filmen inzet om te controleren of docenten de boodschappen uitvoeren.

Ontroerende tegenhanger is het afscheid van een oud-leerling die, werkloos, bij het leger tekent en direct naar Oekraïne wordt gestuurd. Talankins beelden werden later het land uit gesmokkeld en vormen een indringend, moedig portret van hoe oorlog en staatspropaganda een samenleving stap voor stap veranderen. De VPRO-uitzending biedt daarmee een noodzakelijke kijk op de sluwheid van het Russische regime.