AI in het onderwijs? Juist een school moet durven begrenzen

In dit artikel:

In reactie op een interview met lector Piet Murre (RD, 12 mei) betogen de auteurs dat scholen die AI beperken of zelfs terugdringen niet nalatig zijn, maar juist hun vormende taak serieus nemen. Murre stelt dat AI niet te negeren is en dat scholen er mee moeten werken; hij noemt een verbod op school zelfs "verzaking van je plicht". De schrijvers verzetten zich tegen die technologische fatalistische insteek en leggen uit waarom een afwijkende koers gerechtvaardigd en noodzakelijk is.

Ten eerste is het brede gebruik van AI onder jongeren volgens hen geen reden om AI in het curriculum te integreren, maar juist een alarmsignaal. Als kinderen AI-antwoorden klakkeloos aannemen — iets dat ook in het betreffende onderzoek wordt beschreven — dan vergroot dat afhankelijkheid en ondermijnt het vermogen tot diepgaand begrip en kritisch denken. Het routinematig inzetten van chatbots om samenvattingen of essays te produceren maakt moeite, oefening en doorzetten overbodig; precies die processen vormen intellectuele ontwikkeling.

Daarnaast richten de auteurs de aandacht op de existentiële en morele gevolgen. Het verhaal van een jongen die in tranen uitbarstte omdat AI straks “alles doet” wordt genoemd als teken dat jongeren intuïtief aanvoelen dat technologie arbeidsvormen, creativiteit en zingeving verandert. In plaats van kritiekloos aanpassing van scholen te eisen, zouden onderwijsinstellingen moeten afwegen wat het gebruik van AI doet met houding, concentratie en zelfstandigheid.

Een wezenlijk punt is dat scholen meer bieden dan kennisoverdracht: ze geven samenhang, een gemeenschappelijke canon en gedeelde betekenisverlening. Als leerlingen door gepersonaliseerde, algoritmische antwoorden elk hun eigen ‘waarheid’ krijgen, kan die gemeenschappelijkheid en daarmee maatschappelijk vertrouwen en democratische discussie afbrokkelen.

Praktisch pleiten de auteurs niet voor complete ontkenning van digitale geletterdheid — zij erkennen de wettelijke verplichting om leerlingen te leren hoe AI werkt, welke verdienmodellen erachter zitten en waarom distantie soms nodig is — maar wel voor bewuste begrenzing. Scholen zouden plekken moeten zijn waar lezen, schrijven en nadenken zonder algoritmische hulp centraal staan. De aanbevelingen omvatten het creëren van frictie tegen directe digitale uitwegen: schriftwerk in plaats van scherm, gezamenlijke lezing en discussie in plaats van algoritmische samenvattingen, en ruimte voor traagheid, aandacht en worsteling.

Kortom: het onderwijs moet niet louter trendvolger van Silicon Valley worden, maar actief grenzen stellen en tegelijk een positief alternatief bieden dat zelfstandigheid, kritisch denken en een gedeeld maatschappelijk verhaal beschermt.